|
Neðsti
fossinn í Þjórsá við samnefndar bæ er 1,5 kílómetrum neðan nýju
brúarinnar á vegi nr. 1. Hann er lágur og breiður og
hverfur stundum alveg í mestu hörkum á veturna, því áin
bólgnar þá mjög og rennur yfir bakka sína.
Fossinn
steypist fram af misgengisstalli í
Hreppamynduninni. Urriðafoss er einhver vatnsmesti foss
landsins og er meðalrennsli Þjórsár við Urriðafoss um 360
m³/sek.
Einungis Ölfusá er vatnsmeiri
(373 m³/sek).
Fallhæð fossins er 6 metrar þar sem hann er hæstur.
Urriðafoss er það sem kallað
er höggunarfoss. Þjórsá hefur skorið sig niður
á milli hrauns og hlíðar og er komin niður úr
Þjórsárhrauninu niður í myndunina þar fyrir neðan. Sú myndun
er frá hlýskeiðum ísaldar og hefur verið nefnd Hreppamyndun.
Í henni eru fjölmörg misgengi eins og algengt er á þessu
svæði og fossinn fellur fram af einu slíku. Hann er því
höggunarfoss.
Þjórsá er lengsta á landsins, um 230 km. Hún
sækir vatn langt upp á Sprengisand, talsvert norður fyrir
mitt hálendið, og til Vatnajökuls, Tungnafellsjökuls og
Hofsjökuls.
Hún
er náttúruleg sýslumörk milli Árnes- og Rangárvallasýslna.
Fossafélagið Títan (Einar Benediktsson) hafði miklar
áætlanir um virkjun á þessum stað á fyrri hluta 20. aldar,
fyrstur í röð margra fossa. Árið 1927 varð næstum af
þessum áætlunum, því félagið fékk leyfi til að reisa 160.000
ha aflstöð við fossinn. Framkvæmdir áttu að hefjast 1.
júlí 1934. Raforkuna skyldi flytja til Reykjavíkur til
iðjuvers í grennd við bæinn.
Ofan til í Þjórsá er mesta virkjana- og
vatnamiðlunarsvæði landsins.
Á vetrum getur áin safnað í sig miklu magni af ís. Ísinn
sest til í henni neðan til og þar getur áin bólgnað upp.
Stórfenglegt er að koma að gljúfrum Þjórsár neðan Urriðafoss
á vorin þegar áin er að ryðja sig. Stór ísbjörg molna og
steypast með boðaföllum niður í ána.
Lax gengur upp Þjórsá að fossinum
og langt upp fyrir hann. Sagt er að laxastofninn í Þjórsá
hafi sérstaklega sterkan og langan sporð til að geta stokkið
upp fossinn! Silungur gengur í ána og þar finnst einnig áll.
Það er því margvíslegt líf í ánni, þó hún virðist ekki til
þess fallin við fyrstu sýn.
Skammt ofan við brúna yfir Þjórsá er eldri
brú. Verði
af Urriðafossvirkjun kemur stífla skammt ofan við gömlu
brúna og ofan hennar lón. Við stífluna yrði vatnið leitt til
austurs að stöðvarhúsi neðanjarðar en kæmi aftur inn í
farveginn um 3 km neðar. Urriðafoss.
Til að
komast að Urriðafossi er farinn vel merktur afleggjari
skammt vestan Þjórsárbrúar á þjóðvegi 1. |