|
Langjökull (1355m) er annar stærsti
jökull landsins, u.þ.b. 950 km². Mestur hluti jökulsins er í 1200-1300 m hæð
yfir sjó. Hann hvílir á móbergsfjöllum, sem rísa hæst undir honum norðan- og
sunnanverðum, þannig að miðhlutinn er nokkurs konar söðull. Jökullinn er
tiltölulega lítið kannaður enn þá en Jöklarannsóknarfélagið á skála (1979)
austan undir Fjallkirkju (1228m). Margir skriðjöklar ganga út frá jöklinum.
Hinir stærstu eru sitt hvorum megin Hagafells. Norður- og Suðurjökull skríða
niður að Hvítárvatni.
Hinn nyrðri kelfir í vatnið og oftast
má sjá ísjaka á floti þar. Langjökull er tiltölulega greiður
yfirferðar, þótt þar séu sprungin svæði eins og á hinum jöklunum.
Líklega hylur jökullinn tvö eldstöðvakerfi, norðaustantil og
sunnan-suðvestntil. Umhverfis jökulinn eru víða merki um
ísaldareldvirkni, s.s. öll stapafjöllin umhverfis hann, öll með jökulhettu
(Eiríksjökull, Hrútfell, Skriðufell, Geitlandsjökull og Þórisjökull), og
nútíma- og jafnvel sögulegrar eldvirkni gíga við norðurjaðarinn, þaðan sem
Hallmundarhraun rann. Norðaustan Kráks á Sandi eru gígar gaus u.þ.b. 2
km löng sprunga og myndaði 35 ferkílómetra hraun auk 12 ferkílómetra hrauns
sunnan hans (Strýtuhraun/Helluhraun). Skammt frá Hafrafelli við
Kaldadalsleið er gígur, sem myndaði Geitlandshraun (35 ferkílómetra).
Umhverfis Langjökul eru smájöklarnir Eiríksjökull,
Þórisjökull (u.þ.b. 30 km²) Hrútafell (u.þ.b. 10 km²)
og Ok. Það er
áberandi, að lítið vatn streymir á yfirborði frá þessum stóra jökli. Mestur
hluti leysingarvatns síast í gegnum gropin móbergslöginn undir honum og kemur fram
m.a. í Þingvallavatni, Brúará, á Arnarvatnsheiði og jarðhitasvæðum í
Borgarfirði, Reykjavík og nágrenni og á Geysissvæðinu. Boðið er
uppá snjósleða- og snjóbílaferðir á Langjökul.
Prestahnjúkur (1225m) er áberandi
ríólítfjall suðvestan hábungu Geitlandsjökuls. Hann er
ljós efst en neðar stálgrár og grænblár. Líklegast
hefur hann myndazt við gos undir jökli. Nafnið er ungt
og lengi vel haldið, að það væri dregið af fyrstu göngu á
fjallið, en þar voru á ferð prestarnir Helgi Grímsson á
Húsafelli og Björn Stefánsson á Snæfoksstöðum á ferð.
Þeir fóru fyrstir í Þórisdal og ólíklegt talið, að þeir hafi
líka gengið á hnjúkinn. Jónas Hallgrímsson kallaði
fjalli Bláfell. Mikið er af perlusteini í hnjúknum og
tilraunir voru gerðar með hann til útflutnings.
Jeppaslóð er rudd frá Kaldadalsvegi að hnjúknum.
Gönguleiðir á jöklinum liggja í allar
áttir. Þær byggjast á ferðaáætlunum viðkomandi
göngumanna, sem eru vitaskuld búnir að skipuleggja þær í
þaula áður en haldið er af stað. Auk nauðsynlegs
útbúnaðar verður að kanna sprungusvæði á leiðunum með því að
fá örugg hnit hjá kunnugum (4x4; Fjallaleiðsögumenn; JÖRFI
o.fl.). |