Ķslendingar į leiš til N-Amerķku  eftir Öskju gosiš 1875


ÓDĮŠAHRAUN
.

.
[Flag of the United Kingdom]
In English

 

Ódįšahraun er stęrsta samfellda hraunbreiša landsins. Mörk žess eru Vatnajökull og Vonarskarš aš sunnan, Skjįlfandafljót aš vestan, Jökulsį į Fjöllum aš austan og lķklega Mżvatnsfjöll aš noršan, žótt žau mörk séu óskżr. Žetta hraun- og landflęmi nęr frį 400 m hęš nyrzt til 800 m hęšar syšst og upp śr žvķ rķsa mörg fjöll og fjallagaršar, s.s. Heršubreiš og Dyngjufjöll. Aš jafnaši er žetta svęši tiltölulega greišfęrt, žótt gróšur- og vatnsleysi geti valdiš feršalöngum erfišleikum.

Tališ er aš nafniš Ódįšahraun komi fyrst fram ķ riti Gķsla Oddsonar biskups, Undur Ķslands įriš 1638. Svęšiš var aš mestu ókannaš žar til Öskjugosiš 1875 beindi för manna til Dyngjufjalla. Fyrstur til aš sjį žaš var Englendingurinn William Lord Watts og fylgdarmenn hans, sem voru į ferš noršur yfir Vatnajökul. Įriš 1885 fór Žorvaldur Thoroddsen vķša um Ódįšahraun meš fylgdarmanni sķnum, Ögmundi Siguršssyni. Ólafur Jónsson frį Akureyri kannaši svęšiš ķ 20 feršum į įrunum 1933-1945 og gaf sķšan śt žriggja binda ritsafn um feršir sķnar, Ódįšahraun I-III.

Sagnir frį fyrri öldum geta um Ódįšahraun sem alfaraleiš ķ tengslum viš Sprengisandsleiš. Stytzt er aš vitna ķ Hrafnkelssögu um feršir Sįms į Leikskįlum um Vatnajökulsveg. Oddur biskup Einarsson er sagšur hafa lent ķ villum og śtilegumannabyggš. Gömlu leišarinnar um Ódįšahraun hefur veriš leitaš og hśn er talin fundin.

Frambruni er hraunflęmi frį Trölladyngju vestantil ķ Ódįšahrauni.  Hrauniš rann fram allan Bįršardal og noršur fyrir Žingey.  Frambruninn er helluhraun, sem er aš hluta žakinn yngri apalhraunum frį öšrum eldstöšvum.  Skammt noršan Trölladyngju hśslaga hnjśkur, Žrķhyrningur.

Fremrinįmur.

Króksdalur liggur aš Skjįlfandafljóti milli Krossįr og Öxnadalsįr (12 km langur).  Vestan fljóts er uppblįsin hlķš, sem heitir Smišjuskógur, og gjallhaugar tengdir raušablęstri auk rśsta fornra bygginga er žar aš finna.  Žarna hafa fundizt kvarnarsteinar og fleiri munir.  Įriš 1884 segir Žorvaldur Thoroddsen, aš nokkrum įratugum fyrr hafi enn žį veriš žar skógarleifar.  Austan fljótsins er hlķšin sęmilega gróin.  Bįlabrekka er nešan mynnis Öxnadals.  Fleiri minjar um byggš finnast ķ dalnum en ķ Smišjuskógi.  Žarna voru e.t.v. Helgastašir, bęr Helga króks, sem dalurinn er kenndur viš, eins og segir ķ Hrana sögu hrings.  Tvęr bęjarśstir eru milli Krossįr og Öxnadals, žar sem hafa fundizt żmsir smįmunir.  Einnig fannst beinagrind af manni undir Bįlabrekku.  Grösugt valllendi er nś viš Helgastaši auk fjalldrapa og žó meira af lošvķši.

Laufrönd heitir gróšurlendi mešfram lękjum og lindum ķ Ódįšahrauni vestanveršu.  Žarna vex m.a. vķšir, ašallega lošvķšir, og eru snapir fyrir nokkrar skjįtur.  Heišargęsir halda til viš lķtiš vatn sunnar.  Lindarvatniš frį Laufrönd fellur til Hraunįr, sem kemur upp ķ hrauninu skammt frį rótum Trölladyngju.  Laufrandarhraun er gróšurlaust og śfiš og fęr nafniš Hitulaugarhraun sunnar.  Talsvert er um refi ķ žessum hraunum.  Žarna eru einu kunnu varpstašir Snęuglunnar hérlendis.  Fyrsta hreišriš fundu fešgar frį Vķšikeri įriš 1932.  Milli Bįršardals og Gęsavatnaleišar liggur jeppaslóš um Laufrönd.

Stóraflęša er sušvestan Hitulaugar ytri.  Žarna er gisinn gróšur, stinnastör, vķšir og hįlmgresi.  Talsvert vex af hvķtstör, sem er sjaldgęf.  Skammt noršar eru miklar uppsprettur, 30°-40°C heitar, sem renna śt ķ Skjįlfandafljót.

Surtluflęša er lķtiš eitt gróiš lindasvęši undir vestanveršur Ódįšahrauni, austan Efri-Hraunįrbotna viš efstu upptök Öxnadalsįr.  Žennan hagablett fundu landleitarmenn įriš 1880.  Žarna lį žį ręfill af svartri lambgimbur, sem olli nafngiftinni Surtlulękur, sem breyttist sķšar.

Śtbruni er hraunflęmi ķ Ódįšahrauni į milli Sušurįrbotna, Blįfells, Kollóttudyngju og Dyngjufjalla.  Hraunin ķ Śtbruna eru ķ eldri kantinum, ašallega helluhraun, og tiltölulega greišfęr.

Vašalda er grįgrżtisdyngja meš gķgskįl sušaustan Dyngjufjalla, 7-8 km ķ žvermįl og u.ž.b. 250 m hęrri en umhverfiš.  Syšstu mörk vikurfallsins 1875 liggja um Vašöldu.

Vikraborgir ķ Öskjuopi eru gķgaröš, sem myndašist ķ gosinu 1961.  Fyrst myndašist apalhraun en sķšan helluhraun, sem heitir Vikrahraun.  Žetta gos var hiš fyrsta af žessu tagi, sem jaršvķsindamenn gįtu fylgzt meš frį upphafi til enda.

Vikrafell (840m; móberg) er į vikrunum milli sušurenda Heršubreišartagla og Dyngjufjalla.  Žarna liggja noršurmörk vikurfallsins 1875 og śfiš apalhraun varš aš sléttlendi į eftir.  Lķkt og inni ķ Öskju og vķšar, er vikuržakiš vķša svikult og heldur sums stašar ekki gangandi manni.

HĮLENDIŠ MENNING OG SAGA

STĘRSTU EYŠIMERKUR JARŠAR


TIL BAKA          Nat.is - pósthólf 8593, 108 Reykjavik- sķmi: 898-0355 - nat@nat.is- um okkur - heimildir          HEIM